Zapis windykacyjny – zmiany w dziedziczeniu

       Z dniem 23 października 2011 roku do kodeksu cywilnego została wprowadzona poważna nowelizacja w postaci zapisu windykacyjnego. Dotychczasowy zapis istniejący w kodeksie cywilnym zyskał miano zapisu zwykłego.

      Zgodnie z nową regulacją zapis windykacyjny to postanowienie spadkodawcy zawarte w testamencie sporządzonym w formia aktu notarialnego, że oznaczona osoba nabywa od spadkodawcy określony przedmiot, tzw. przedmiot zapisu. Jednakże zapis windykacyjny jest bezskuteczny, jeżeli w chwili otwarcia spadku przedmiot zapisu nie należy do spadkodawcy albo spadkodawca był zobowiązany do jego zbycia. Ważne jest również podkreślenie w tym miejscu, że zapis windykacyjny może być sporządzony na rzecz każdej osoby, a nie tylko na rzecz spadkobiercy ustawowego.   Ponadto przedmiot zapisu windykacyjnego jest wyłączany z masy spadkowej. Zapis windykacyjny można odrzucić. Jest to wskazane w sytuacji, gdy przedmiot spadku jest obciążony długami.

Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być:

1)   rzecz oznaczona co do tożsamości (samochód, motocykl, szybowiec, księgozbiór, kolekcja znaczków czy monet, dzieło sztuki, meble, TV, dom, lokal mieszkalny,  itp.)

2)   zbywalne prawo majątkowe,

3)   przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne,

4)   ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności.

         Istotne jest również to, że zapis windykacyjny sporządzony pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu wywołuje skutki jakby tego warunku i terminu nie było chyba, że co innego wynika z treści testamentu lub okoliczności sprawy. Natomiast zapis windykacyjny uważa się za nieważny, jeśli zapis nie zostałby zastrzeżony bez warunku czy terminu. Wówczas taki zapis windykacyjny wywołuje skutki zapisu zwykłego uczynionego pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. Zgodnie z wprowadzoną nowelizacją spadkodawca może obciążyć zapisem zwykłym osobę, na której rzecz uczynił zapis windykacyjny. Spadkodawca ma prawo do powołania wykonawcy testamentu w celu sprawowania zarządu przedmiotem zapisu windykacyjnego. Ważnym postanowieniem ustawodawcy jest również takie, że wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku. Przedmiot zapisu windykacyjnego jest również obok darowizny zaliczany na poczet zachowku.

       Do chwili działu spadku wraz ze spadkobiercami solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe ponoszą także osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne. Natomiast od chwili działu spadku spadkobiercy i osoby, na których rzecz zostały uczynione zapisy windykacyjne ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe proporcjonalnie do wartości otrzymanych przez nich przysporzeń. Z kolei odpowiedzialność osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny za długi spadkowe jest ograniczona do wartości przedmiotu zapisu windykacyjnego według stanu i cen z chwili otwarcia spadku. Natomiast wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili działu spadku.

         Powyżej przedstawiłam najważniejsze uregulowania dotyczące zapisu windykacyjnego. Po przeanalizowaniu ich należy zaznaczyć, że novum tej regulacji to możliwość zapisania konkretnego przedmiotu majątku oznaczonej osobie, co do tej pory nie było możliwe. Spadkobierca mógł wprawdzie do daty wejścia w życie nowelizacji kodeksu cywilnego dokonać zapisu zwykłego, ale było to tylko zobowiązanie spadkobierców do wydania konkretnej rzeczy określonej osobie. Zatem rzecz nie od razu trafiała do tej osoby, gdyż często wynikały na tym tle spory po śmierci spadkodawcy, co związane było z procesami sądowymi.

       Do nowelizacji z dnia 23.10.2011 roku rozrządzenia konkretnym przedmiotem, np. mieszkaniem czy samochodem były traktowane jako dotyczące części udziału spadkobiercy i wiązało się z koniecznością powołania biegłych, który wyceniłby ten udział spadkowy, co było długotrwale i kosztowne. Sąd również musiał rozstrzygać czy te konkretne przedmioty, np. samochód i lokal mieszkalny to zapis testamentowy czy też testament. Zatem zapis windykacyjny wzmacnia rolę spadkodawcy i powoduje, że sprawy są regulowane zgodnie z jego wola i interesem.

          Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że zapis windykacyjny poprawia również obrót gospodarczy w Polsce. Regulacja ta ułatwia obecnie przejęcie firmy po śmierci jej dotychczasowego właściciela. Jeśli za życia zadba o sukcesję i wskaże swojego następcę (przekazując mu ją zapisem windykacyjnym), firma będzie mogła przejść w nowe ręce bez sporów o władzę. Jest to bardzo ważne z punktu widzenia rozwoju gospodarczego, bo dziś trwające latami spory o majątek często powodują kłopoty finansowe dobrze prosperujących w przeszłości firm, przez co tracą one swą pozycję na rynku, gdyż spadkobiercy procesują się o to, kto ma dalej kierować rodzinnym biznesem. Zdarza się, że gdy dochodzą do porozumienia lub proces sądowy się zakończy nie zawsze jest już czym kierować. Często zdarza się również, że przez przedłużające się postępowanie spadkowe działalność firmy musiała być zawieszona lub całkowicie zlikwidowana

          Na koniec warto dodać, że zapis windykacyjny występuje obok Polski w prawie spadkowym wielu krajów, m.in. we Włoszech, Francji, w Belgii, Luksemburgu, Hiszpanii, Portugalii, Grecji czy Rumunii, także na Węgrzech i w Japonii.

Reklamy